Informele zorg door vrijwilligers is een van de drie pijlers van informele zorg, naast mantelzorg en zelfregie. Onder informele zorg door vrijwilligers kun je zowel hulp door vrienden, kennissen en buren verstaan, als meer georganiseerde vormen van informele zorg vanuit organisaties als welzijnsorganisaties, buurt-/bewonersinitiatieven, zorginstellingen of religieuze organisaties
Vrijwilligerswerk doen in de informele zorg is een mooie optie voor mensen die zich willen inzetten voor een ander. Veel vrijwilligers geven aan dat ze het fijn vinden om iets voor een ander te kunnen betekenen, dat het veel voldoening geeft om ergens nuttig te zijn en om jezelf te kunnen ontwikkelen. Helemaal als het vrijwilligerswerk goed past bij jouw interesses, talenten en belastbaarheid.
Veel organisaties hebben moeite met het vinden en behouden van vrijwilligers. Het aantal vrijwilligers dat zich voor langere tijd structureel wil binden aan een taak of een organisatie neemt nu eenmaal af (bron: noaberzorg/BKL). Sommige organisaties lukt het echter prima om vrijwilligers te vinden. Wat kunnen we van hen leren? En wat geven vrijwilligers zelf aan nodig te hebben? Wij zijn hier achteraan gegaan en hebben recente kennis over vrijwilligerswerk in de informele zorg, aangevuld en getoetst met ervaring van mensen uit de lokale Limburgse praktijk, en omgezet in een aantal tips en tools voor organisaties in de (in)formele zorg
Met dank aan:
De Thoésvrijwilliger, Peel en Maas; Knooppunt Informele zorg Sittard-Geleen; Maatjesproject Stand-by/Alcander Heerlen; Meander/ Ruggesteun, steunpunt voor mantelzorgers Parkstad; MIK-PIW opbouwwerk Sittard; Noaberzorg Roggel; POH-ggz Huisartsenpraktijk De Wit Heerlen; Vraagverbinder van de Zelfregietool, Vrijwilligers Norbertuswijk Horst aan de Maas; Vrijwilligerscentrale CMWW Brunssum; Wijkverpleging Envida, Meerssen; WMO-consulent Horst aan de Maas; Woonvoorziening Hoeve Overhuizen Meander; WoTo-leeratelier in Beek; alle vrijwilligers, zorgvragers en mantelzorgers die we onderweg gesproken hebben.
Geen evenementen gevonden.
Wij zien zelfhulp als belangrijk en breed erkend onderdeel van informele zorg. In dit concept zetten (lim)burgers hun eigen ervaringen in om anderen te helpen. Deze ervaringsdelers staan klaar voor anderen die een (hulp)vraag hebben of een luisterend oor nodig hebben.
Sabrina is werkzaam als Praktijkondersteuner in GGZ bij de huisarts. Als POH GGZ heeft ze de training ‘Opstarten en begeleiden van een zelfregiegroep’ gevolgd in Heerlen. Vanuit de huisartsenpraktijk waar zij werkt zal ze starten met een zelfregiegroep.
Benieuwd naar het interview? Lees het hier
Je zou denken dat er tegenwoordig genoeg aandacht is voor mantelzorgers. Helaas is dat in de praktijk anders. We zien dat veel mensen niet beseffen hoe het voelt en wat er van je wordt verwacht als je mantelzorger bent. Ook zien we dat mensen vaak niet weten dat ze mantelzorger zijn. 1 op de 4 mensen is mantelzorger. Ze doen het uit liefde of omdat het vanzelfsprekend is. Maar de combinatie werk en mantelzorg of fulltime mantelzorg kan zwaar zijn.
Wist jij dat er in Limburg meerdere Steunpunten Mantelzorg zijn waar jij terecht kunt met vragen of waar jij jouw zorgen kunt delen? Steunpunt Mantelzorg Zuid, Parkstad en Westelijke Mijnstreek stellen zich graag aan je voor.
Ben jij mantelzorger in de zorgsector? Dan zouden onze 15 tips voor mantelzorgers wel eens van pas kunnen komen.
Elvira Derks; ‘Goede patiëntenzorg is onlosmakelijk verbonden met informele zorg’
De toegevoegde waarde van informele zorg staat niet duidelijk op ieders netvlies. Daar valt nog een hele inhaalslag te maken!
Informele zorg wat is dat eigenlijk precies?
Informele zorg is álle onbetaalde zorg en ondersteuning die niet door een professional wordt verricht zoals bijvoorbeeld mantelzorg en zelfregie. Informele zorg gebeurt door een partner, familielid, vriend of kennis. De beste manier zoeken om samen te werken met informele zorgverleners en professionals dát is de uitdaging. Daarbij moet het uitgangspunt zijn dat de cliënt de best mogelijke zorg krijgt en de informele zorgverleners niet overbelast raken.
“De kracht van herhalen daar geloof ik heilig in”
Waarom is samenwerking tussen formele en informele zorg zo belangrijk en wat maakt het ingewikkeld? “Bij een grote organisatie zoals Zuyderland (6000 werknemers in de ziekenhuizen) is het lastig om iedereen goed te bereiken. Je moet niet alleen de juiste kanalen aanboren maar ook de focus op samenwerking blijvend onder de aandacht te brengen, blijven herhalen zodat het op de agenda blijft staan!”
Zuyderland en Informele zorg
Elvira is beleidsfunctionaris Persoonsgerichte Zorg/Kwaliteit & Veiligheid Zuyderland. Een professional die zich bezighoudt met informele zorg binnen het team Persoonsgerichte Zorg. “We willen de mens achter de patiënt beter leren kennen, daar hoort ook de mantelzorger bij. Daarbij stellen we ons steeds weer opnieuw de vraag: ‘wat kunnen wíj als ziekenhuisorganisatie doen om de positie en de rol van de mantelzorger te versterken?’ Met andere woorden: een nog prominentere rol geven. Wanneer de strategie gericht is op de best mogelijke zorg thuis dan betekent dit ook dat je niet alleen de wensen en behoeften van de patiënt, maar ook kijkt naar wat de sociale omgeving nodig heeft. De mantelzorger heeft allerlei zorgtaken en wordt aangespoord om mee te gaan naar gesprekken bij zorgverleners. Maar er is onvoldoende zicht op hoe het hele plaatje structureel is ingericht. Deelnemen aan projecten waar patiënten en mantelzorgers aansluiten is daarom belangrijk. Een voorbeeld hiervan is het Ouderenpanel om de zorg voor de oudere patiënt nog verder te verbeteren. Dat doen we samen met Burgerkracht Limburg. Naast mantelzorgers nemen ook overkoepelende partners deel aan de bijeenkomsten zodat helder wordt wat er ontbreekt om die persoonsgerichte zorg zo effectief mogelijk aan te bieden.
Meer bekendheid door middel van lotgenotencontact (de Zelfregietool)
We wijzen zorgverleners met patiëntencontacten op het bestaan van lotgenotencontact en mogelijkheden bij de informele zorg. De zelfregietool kan worden ingezet. De zelfregietool wordt vermeld op de aandoeningsgerichte pagina’s. Ook hebben we bekendheid eraan gegevens door middel van intranet berichten en verwijzen we naar www.zelfregietool.nl. Zuyderland kent fysieke themabijeenkomsten – waar patiëntenverenigingen aansluiten- en uitwisseling plaatsvindt. Naast deze fysieke bijeenkomsten verzorgen we webinars met de gelegenheid om per chat vragen te stellen aan de specialist. Dan zie je pas goed hoe mensen op elkaar reageren en de behoefte hieraan. Het positieve effect van lotgenotencontact is het gevoel hebben dat je er niet alleen voor staat. Die wetenschap doet een mens goed en dat is zichtbaar.
“Een fysiek trefpunt in het ziekenhuis dát is mijn droom en die van mijn collega’s”
Het ziekenhuis kent in tegenstelling tot zorginstellingen slechts korte contactmomenten met cliënten. Mijn droom is om binnen Zuyderland een fysieke plek te creëren. Een ontmoetingsplek voor professionals, patiënten en informele zorgverleners. Samen meer contact hebben waardoor een aansluiting binnen alle teams beter gewaarborgd blijft.
Bio Elvira
Elvira Derks 51 jaar is beleidsfunctionaris Persoonsgerichte Zorg/Kwaliteit & Veiligheid bij Zuyderland en van oorsprong verpleegkundige. Als mantelzorger weet ze ook uit eigen ervaring tegen welke knelpunten je aan kunt lopen. Om die reden ziet ze duidelijk niet alleen beroepsmatig maar ook gevoelsmatig de verschillende invalshoeken. Beleid vertalen naar de praktijk. Dát is haar missie!
Enthousiaste jongen met de wil om anderen te helpen
Joey is 20 jaar en woont begeleid in een woonvorm bij Pergamijn. “Ik ben een enthousiaste jongen. Soms ben ik een beetje te druk. Dat vind ik zelf want ik heb ADHD. Dan denk ik achteraf weleens: moest ik me daar nu weer zo druk over maken? Ik heb een leerachterstand en ook wel eens een kort lontje maar dat gebeurt alleen als ik te weinig slaap. Meestal niet hoor, en dan sta ik voor iedereen klaar!
Bij mij kun je terecht als je je hart wil luchten. Als je gewoon eens met iemand wilt praten van mens tot mens. Dat is soms best moeilijk want lang niet iedereen heeft iemand om mee te praten. Buiten mijn vader, moeder en grootouders had ik ook niemand. Uit ervaring weet ik hoe rot je je daarbij kunt voelen. Als je dat gevoel herkent dan kun je bij mij terecht.”
Er niet echt bij horen is keihard, dat doet pijn; daar wil ik iets aan doen
Bij Joey komt de wil om te helpen vanuit zijn hart want hij kent het gevoel om er niet bij te horen maar al te goed. Dat begon op jonge leeftijd vanaf de lagere school.” Ik werd gepest, en niet zo’n beetje ook. Ik vertelde het aan leerkrachten en zelfs aan vertrouwenspersonen maar er werd bedroevend weinig mee gedaan. Om niet te zeggen niets. Dat zou niet mogen. Ik werd gepest omdat ik anders was en later ook vanwege mijn geaardheid. Ik voelde me eenzaam en raakte erdoor in een depressie. Het duurde drie jaar voordat ik daar zelf uit wist te komen. Dat moet toch anders kunnen. Zaken als scheidingen, problemen thuis, racisme, discriminatie en geloof zijn hoofdbrekens voor veel jongeren. Mijn raad: probeer het niet allemaal zelf op te lossen maar praat er met anderen over dat helpt!
Werken bij Vidar maar straks ook als vrijwilliger bij @ease
“Ik werk bij leerwerkbedrijf Vidar in Sittard in het restaurant van de gemeente. Hier kan ik ‘beschut’ werken in een klein team. Dat werkt voor mij want het betekent dat ik – wanneer het te druk is – me terug kan trekken, dan ga ik even naar buiten. Daarna is het weer goed en ga ik verder. Het is een fijne, afwisselende baan in de catering. Soms werk ik in de keuken, dan weer in de bediening. Werk geeft me structuur en bovendien hou ik van koken dus dat is mooi meegenomen.”
Meedoen en de uitdaging aangaan
Je geeft aan niet van drukte te houden. Toch ging je de uitdaging aan om via Burgerkracht Limburg mee te doen aan het Social Lab en BeYOUng. Je durfde zelfs in het openbaar intieme verhalen te delen met een groep jongeren. Hoe rijm je dat? “Ja, maar dat is heel iets anders, dan overvalt het me niet. Daar heb ik van tevoren goed over nagedacht, dan weet ik wat ik ga zeggen en dan lukt het me wel. Ik heb een boodschap en die ik wil delen. Dat doe ik op mijn eigen Joey manier want ik geloof dat mensen daar iets aan kunnen hebben. Mijn boodschap gaat over het belang van liefde en vriendschap. Wat het betekent als je iemand hebt die je kunt vertrouwen. Om sorry te durven zeggen bij ruzies en daar vooral niet te lang mee wachten. Daarmee maak je dingen alleen maar groter dan ze zijn en daar heb je niks aan. Iedereen mag zijn wie hij is ook al verschilt dat van de grote groep. Daarom word ik ook vrijwilliger bij @ease. Ik ga een training volgen om me nog beter te kunnen inzetten. Bij @ease kun je je anoniem en veilig je verhaal kwijt. Er is altijd iemand die een luisterend oor biedt en het schept geen verplichtingen.
Hoe kunnen jongeren die met je willen praten je vinden?
“Ja, dat is een goeie. Nou, straks dus bij @ease maar ook via Burgerkracht Limburg wil ik blijvend mijn steentje bijdragen.”
Waarom is het voor jou belangrijk om met jongeren in contact te blijven?
Omdat ik denk dat het kan helpen. Ik heb een leuke, praktische tip. Aan jullie de keuze om er al dan niet aan mee te doen. Als je een rotdag hebt gehad schrijf het op en vernietig het erna. Verscheur, verbrand of versnipper het. Het doel hiervan is om de op de slechtste momenten gedachten letterlijk te vernietigen. Daarnaast schrijf je minstens één positief ding op. Maar deze schrijfsels bewaar je. Hoe dat een jaar vol en pak het er weer bij, lees het terug. Misschien brengt het je wat.
Maria Wetzels – vrijwilliger
“Kies je ‘darlings’. Doe als vrijwilliger wat je belangrijk vindt, waar je goed in bent en wat er voor jou toe doet!
Het Project Next Level
Burgerparticipatie is een kwestie van volharding, een ‘never ending story’.
Voordat Maria als vrijwilliger bij het Project Next Level betrokken raakte werkte ze mee aan diverse andere projecten bij Burgerkracht Limburg.
Het Project Next Level is voor Maria een ‘vervolgproject’ gegroeid uit diverse eerdere opdrachten bij BKL waaraan ze meewerkte om burgerparticipatie handen en voeten te geven. Een stroperig en lang niet altijd gemakkelijk proces. Steeds opnieuw zijn er weer nieuwe onderzoekers en nieuwe projecten waar Maria als burgerparticipant kan helpen door deel te nemen, maar ook te helpen om projectenopdrachten inhoudelijk vorm te geven. Dat doet ze samen met de projectleiders en programmamakers. Ze is dus zowel deelnemer als projectlid. Zo zijn er coaching modules ontwikkeld om een betere invulling te geven aan burgerparticipatie en werkt ze mee aan diverse onderzoeken. Ze vertegenwoordigt daarbij de stem van de burger. Vanuit het mantelzorgperspectief brengt ze in wat relevant is. Daarbij komt haar beroepsachtergrond – maar ook haar jarenlange ervaring als mantelzorger voor haar moeder goed van pas.
Waarom zijn deze projecten belangrijk?
“De processen in projecten zijn nooit eenvoudig en vanzelfsprekend; daar is een lange adem voor nodig. Je moet er blijvend aan trekken, maar er voorál ook in blijven geloven!”
Opdrachtgevers leggen vaak concrete opdrachten neer. Soms wordt daarbij voorbijgegaan aan basale vragen. Zaken die voortkomen uit de praktijk. Dan is de burgerparticipant van toegevoegde waarde. Hij of zij maakt het immers mee en kan duidelijk maken waar het schuurt.
Waarom vind je het belangrijk dat voor deze projecten aandacht is?
De stem van de burgers is voor professionals vaak verrassend. ‘Aha Erlebnisse’ die door die stem van de burger naar voren komen. Zaken waar opdrachtgevers/professionals niet aan gedacht hebben. Communiceer je wel goed als je iets wil opzetten? Kijk je ook voldoende naar wat het oplevert?
Wat zijn je ervaringen hiermee? Heb je een voorbeeld?
“Een mooi voorbeeld hiervan is een transferproject waar ik aan meewerkte. Hierbij ging het om mensen die een heupfractuur hadden opgelopen zo actief mogelijk te laten zijn in het dagelijkse leven. Maar vervoer speelt daarbij een rol. Dat bleek moeilijk. Door dit aspect in te brengen kon hiervoor een oplossing gevonden worden. Een opdracht moet nut hebben en ertoe leiden dat mensen zo lang mogelijk hun eigen regie kunnen voeren en dat ze – waar mogelijk – zélf de touwtjes in handen houden. In Heerlen bijvoorbeeld werd de mogelijkheid geboden tot thuismeting bij diabetes. Dat zijn dingen die niet alleen financieel aantrekkelijk zijn, maar vooral een betere kwaliteit van leven opleveren. Mensen hoeven niet iedere keer weer die gang naar het ziekenhuis te maken. Op allerlei plekken en ook door de politiek wordt geprobeerd om ontwikkelingen aan te jagen door burgerparticipatie een plek te geven. Dat is niet alleen een ideologische gedrevenheid maar zorgt er ook voor dat je meer voor elkaar krijgt. Wanneer je mensen meekrijgt, er draagkracht voor ontstaat, dan werkt het waardoor het structureel een tool kan worden.
Bio Maria
Maria woont samen met haar echtgenoot in Voerendaal. Ze hebben drie kinderen en vier kleinkinderen. Ooit begon ze als maatschappelijk werker. Later vervulde ze bij Radar verschillende managementfuncties. Haar carrière rondde ze af als programmamanager zorginnovatie. Inmiddels is ze alweer een paar jaar met pensioen. Actief is ze nog altijd. Maatschappelijke betrokkenheid vindt Maria een groot goed. “Wat je tijdens je werkende leven hebt opgedaan is een schat aan ervaringen. Het is zonde om deze niet te gebruiken zeker als je het positief kunt inzetten. Je kunt daardoor van betekenis zijn en dingen doen die positief bijdragen aan de maatschappij”.
